تلاش برای نبرد با میهمانهای ناخوانده در هوای اصفهان
اصفهان - ایرنا - استان اصفهان به دلیل موقعیت جغرافیایی، خشکی زاینده رود، بحران تالاب گاوخونی و همجواری با کانونهای متعدد فرسایش بادی، به یکی از آسیبپذیرترین مناطق کشور از حیث انتشار ریزگرد تبدیل شده، اما اجرای طرحهای مختلف مانند بیابانزدایی، احیای دائمی زاینده رود و تامین حقابه تالاب بینالمللی گاوخونی میتواند بخشی از این بحران را مهار کند.
به گزارش ایرنا، گزارشهای سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور نشان میدهد ایران وارد یک دوره خشکسالی ۳۰ ساله شده که حدود ۲ دهه از آغاز آن میگذرد. پیامدهای این روند اکنون در قالب افزایش بیابان، کاهش پوشش گیاهی، فرسایش خاک و گسترش ریزگردها در بسیاری از استانهای کشور قابل مشاهده است.
ایران حدود ۲.۴ درصد از بیابانهای جهان را در خود جای داده و بر اساس مطالعات انجام شده، منشأ ۷۰ درصد گردوغبار کشور داخلی و حدود ۳۰ درصدش خارجی است، همزمان کاهش توان تولیدی مراتع و افت شدید پوشش گیاهی موجب شده وسعت اراضی بیابانی کشور از حدود ۱۳ تا ۱۴ میلیون هکتار در دهههای گذشته به حدود ۳۰ میلیون هکتار افزایش یابد، عرصههایی که ۱۴ میلیون هکتار آن به کانونهای فرسایش بادی و تولید گرد و غبار تبدیل شده است.
در چنین شرایطی استان اصفهان به عنوان یکی از مهمترین مناطق خشک و نیمهخشک کشور با چالشهای گستردهای مواجه است. از مجموع ۱۰.۷ میلیون هکتار مساحت استان، حدود ۳.۲ میلیون هکتار معادل ۳۲ درصد آن را اراضی بیابانی و شنزار تشکیل میدهد که بیشترشان در شمال و شرق استان پراکنده شده اند.
بر اساس آمارهای منابع طبیعی، حدود ۲ میلیون و ۸۳۰ هزار هکتار از این عرصهها تحت تاثیر فرسایش بادی قرار دارند و بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار آنها در زمره کانونهای بحرانی فرسایش بادی محسوب میشوند، همین کانونها به علاوه دیگر منابع تولید ریزگرد در استانهای همجوار و همچنین کانونهای خارج از کشور، مشکلات متعددی مانند آلودگی هوا و انتشار ریزگردهای مزاحم و مضر را برای هوای اصفهان رقم زده است.
وجود بیش از یک میلیون هکتار کانون بحرانی ریزگرد
در همین ارتباط مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: یک میلیون و ۵۰۵ هزار هکتار کانون گرد و غبار بحرانی در ۱۴ شهرستان استان شناسایی و مطالعه شده است.
منصور شیشه فروش گفت: طرحهای بیابانزدایی در مناطقی از جمله کاشان، آران و بیدگل، خور و بیابانک و شرق اصفهان اجرا شده و حدود ۱۵۰ هزار هکتار از این کانونها در اولویت اجرای طرحهای نهالکاری قرار دارند.
وی خاطرنشان کرد: در سال ۱۴۰۴ با استفاده از اعتبارات ملی، استانی و مشارکت بخش خصوصی و صنایع، عملیات بیابانزدایی و کنترل کانونهای بحرانی گردوغبار در سطح ۵۲۰ هکتار از عرصههای اولویتدار شرق و شمال استان اجرا شد.
مدیرکل مدیریت بحران اصفهان ادامه داد: در سال جاری نیز اجرای چهار هزار هکتار عملیات بیابانزدایی، تکمیل مطالعات، ایجاد جنگلهای دستکاشت و همچنین تدوین و اجرای طرحهای مطالعاتی برای کنترل کانونهای بحرانی جدید پیشبینی شده است.
گرد و غبار داخلی و خارجی تهدیدی برای دیار نصف جهان
شیشه فروش اظهار داشت: طی ماههای اخیر شاهد وقوع پدیده گردوغبار با منشا خارجی نیز بودهایم، بهگونهای که وزش باد در شمال عراق موجب انتقال تودههای گرد و غبار به مناطق غربی کشور و نفوذ آن به استان اصفهان شده است.
وی افزود: علاوه بر این، کانونهایی مشابه در استانهای همجوار نیز بر شرایط اصفهان تأثیر گذارند، استان با مناطق بیابانی مشترک در مرزهای اصفهان و قم، اصفهان و سمنان و همچنین اصفهان و مرکزی شرایط به مراتب سختتری دارد و با وزش باد، ریزگرد مناطق مذکور نیز به استان منتقل میشود.
مدیرکل مدیریت بحران اصفهان گفت: شهرستان کاشان به طور ویژه تحت تاثیر کویر نمک قم قرار دارد و در زمان وقوع بادهای شدید، حجم قابل توجهی از ریزگرد وارد این منطقه میشود و به آلودگی آن شهر پر جمعیت میافزاید.
گاوخونی تالابی که کانون گرد و غبار شده است
شیشه فروش با اشاره به وضعیت بحرانی تالاب بینالمللی گاوخونی بیان کرد: این تالاب سالهاست با کمبود شدید آب مواجه بوده و اکنون حدود ۹۸ درصد آن خشک شده و رطوبت خود را از دست داده، اگرچه این تالاب دارای ویژگیهای زیستی و جانوری منحصربهفردی است اما تامین نشدن حقابه قانونی در سالهای گذشته موجب شده با هر وزش باد به یکی از منابع اصلی تولید گردوغبار تبدیل شود.
وی اضافه کرد: علاوه بر بستر خشک تالاب، اراضی کشاورزی رهاشده و بستر خشک زاینده رود در بسیاری از ماههای سال نیز به منابع انتشار ریزگرد تبدیل شدهاند، به طوری که حدود ۲۰۰ نقطه جدید تولید گردوغبار در استان شناسایی شده که جدا از ۱۴ کانون اصلی مورد مطالعه هستند.
نهالکاری، تلاش برای مهار بحران
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان خاطرنشان کرد: طی سه سال گذشته و در قالب طرح کاشت یک میلیارد درخت در کل کشور، حدود ۹ میلیون اصله نهال در استان تولید و کاشته شده است و سال گذشته نیز یک میلیون و ۴۷۰ هزار اصله نهال از گونههای گز و سایر گونههای بیابانی در سطح پنج هزار هکتار از اراضی استان کاشته شد.
شیشه فروش ادامه داد: علاوه بر آن، یک میلیون و ۶۰۰ هزار بذر درخت بادام اسکوپاریا در سطح سه هزار و ۳۰۰ هکتار از عرصههای مختلف استان کشت شد که تمامی این اقدامات با هدف کنترل بیابانزایی و کاهش کانونهای گردوغبار صورت گرفته است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان تصریح کرد: برای اجرای طرحهای مطالعاتی، نهالکاری، آبخیزداری، احداث بادشکنهای زنده و غیرزنده و سایر اقدامات بیابانزدایی در مناطق مطالعهشده استان، حدود یک همت (یک هزار میلیارد تومان) اعتبار مورد نیاز است و بدون تامین این اعتبارات امکان اجرای کامل برنامهها وجود ندارد.
شیشه فروش خاطرنشان کرد: اگرچه نهالکاری، مدیریت بیابانها و اجرای طرحهای آبخیزداری از جمله اقدامات ضروری برای کاهش اثرات گرد و غبار به شمار میروند، اما بدون احیای زاینده رود و تامین حقابه تالاب گاوخونی، امکان حل ریشهای این بحران وجود ندارد.
وی افزود: بر همین اساس سازمان حفاظت محیط زیست کشور باید همانند سایر تالابهای کشور، برنامه احیا و تأمین حقابه تالاب بینالمللی گاوخونی و تالاب شور گلپایگان را با جدیت دنبال و همچنین وزارت نیرو نیز موظف است حقابه قانونی زاینده رود، تالاب گاوخونی و سایر نیازهای زیستمحیطی استان را تأمین کند.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان گفت: بخش مهمی از حل معضل ریزگرد در اصفهان به تامین منابع آبی استان گره خورده و از همین رو مطالبه جدی استان از وزارت نیرو، استقرار مدیریت حوضه آبریز زایندهرود در اصفهان و تسریع در اجرای طرحهای تأمین آب، احیای زاینده رود، احیای تالاب گاوخونی و تامین حقابههای قانونی کشاورزی و محیط زیست است.
شیشه تاکید کرد: هر زمان جریان آب در زاینده رود به صورت دائمی برقرار و حقابه تالاب گاوخونی تامین شود، میتوان امیدوار بود که بخش قابل توجهی از کانونهای آلاینده و ریزگرد استان نیز کنترل و اثراتش کاهش یابد.
کارشناسان معتقدند که یکی از رویکردهای جدید در مقابله با بیابانزایی باید استفاده از ظرفیت صنایع و بخش خصوصی باشد، موضوعی که در سالهای اخیر در استان اصفهان هم مورد توجه قرار گرفته است.
در همین ارتباط مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری اصفهان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: سال قبل تفاهمنامهای با شرکت شهرکهای صنعتی استان منعقد شد که براساس آن باید در یک هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی بیابانی به خصوص در اطراف شهرکهای صنعتی استان عملیات مختلف بیابانزدایی انجام شود.
محمدعلی کاظمی افزود: گام نخست این تفاهمنامه در سال قبل در ۲۵۰ هکتار از محدودههای بیابانی منطقه دشت سگزی در شرق اصفهان اجرا شد، از سوی دیگر در قالب طرحی دیگر تفاهمنامهای با شرکت فولاد مبنا داشتیم که بر اساس آن ۱۵۰ هکتار بیابانزدایی در همان دشت اجرا کردیم.
وی گفت: به غیر از موارد مذکور، طرحهایی دیگر مرتبط با بیابان زدایی در مساحتی بالغ بر ۲۰۰ هکتار و از محل اعتبارات ریزگردها در استان اجرا شد که جمع عملیات بیابانزدایی از جمله نهالکاری، آبیاری سنواتی پوششهای گیاهی و مدیریت هرزآب را به حدود ۶۰۰ هکتار رساند.
از برآیند مطالب عنوان شده و دیدگاه کارشناسان باید نتیجه گرفت که اصفهان امروز در یکی از حساسترین مقاطع زیستمحیطی خود قرار دارد، اگرچه اجرای طرحهای نهالکاری، بیابانزدایی، آبخیزداری و مشارکت صنایع در کنترل کانونهای بحرانی گامهای مهمی محسوب میشود، اما واقعیت آن است که درمان اصلی بحران گردوغبار اصفهان در احیای چرخه طبیعی آب نهفته است. تأمین حقابه زاینده رود و تالاب گاوخونی نه تنها ضامن بقای یکی از مهمترین زیستبومهای کشور خواهد بود، بلکه میتواند بخش قابل توجهی از کانونهای تولید گردوغبار را نیز مهار کرده و آیندهای پایدارتر برای استان رقم بزند؛ آیندهای که در آن آسمان اصفهان نه زیر سایه ریزگردها که بازتابدهنده جریان دوباره حیات در زاینده رود و گاوخونی باشد.
