نان کامل سرمایهگذاری پر سود در سفره یا کالای لوکس سلامت
اصفهان _ ایرنا _ در حالی که سرانه مصرف نان در ایران به مرز ۱۱۷ کیلوگرم در سال رسیده، تبدیل شدن نان به «کالای فاقد ارزش غذایی» زنگ خطر را برای سلامت عمومی به صدا درآورده است. اصفهان با آماری نگرانکننده از چاقی و دیابت، اکنون بر سر دوراهی دشواری قرار دارد؛ تداوم پرداخت یارانه برای تولید نان سفید بیماریزا، یا واقعی سازی قیمتها و ترویج «نان کامل» که علیرغم قیمت ظاهری بالاتر، در درازمدت هزینههای کمرشکن درمان را از سبد خانوار حذف میکند.
به گزارش ایرنا، در حالی که اصفهان روزگاری قطب نان کامل ایران بود، امروز تنها ۲ درصد نانواییهای آن نان سالم پخت میکنند. شکاف قیمتی ۴۰ برابری میان آرد دولتی و آزاد، نهتنها بستر فساد را گسترده کرده، بلکه سلامت ۵۶ درصد از بزرگسالان اصفهانی را که با سایه سنگین چاقی و دیابت دست و پنجه نرم میکنند، به گروگان گرفته است.
بسیاری از خانوادهها در نگاه اول، قیمت ۱۰۰ هزار ریالی نان کامل را در مقایسه با نان یارانهای ۱۵ هزار ریالی، غیرمنطقی میبینند، اما تحلیلهای اقتصادی-سلامت نشان میدهد که نان کامل نه یک انتخاب لوکس، بلکه «اقتصادیترین» تصمیم برای معیشت است.
کاهش ۳۰ درصدی خطر ابتلا به دیابت و بیماریهای قلبی به معنای صرفهجویی در هزینههایی است که گاهی تا چندین برابر درآمد ماهانه یک کارگر را صرف دارو و درمان میکند.
سوال اصلی اینجاست؛ آیا جامعهای که ۵۶ درصد بزرگسالان آن با اضافه وزن دست و پنجه نرم میکنند، میتواند هزینه «ارزان بودن نان سفید» را با «سلامت» خود پرداخت کند؟
اصفهان؛ صدرنشین چاقی و دیابت
معاون فنی مرکز بهداشت اصفهان در این پیوند، با ارائه آماری تکان دهنده گفت: در سال ۱۴۰۳، ۵۶ درصد بزرگسالان اصفهان دچار اضافه وزن یا چاقی بودهاند که این رقم سه درصد از میانگین کشوری بالاتر است.
مصطفی رضایی روند صعودی ابتلا به فشار خون و دیابت در پنج سال اخیر را نتیجه مستقیم حذف سبوس و جوانه از نان میداند و معتقد است نان کامل که حاوی هر سه بخش دانه گندم است، میتواند تا ۵۰ درصد انرژی و ۳۰ درصد ریزمغذیهای ضروری بدن را تأمین کند؛ در حالی که نان سفید فعلی، عملاً نشاستهای است که قند خون را به سرعت بالا میبرد.
وی در گفتوگو با ایرنا ترویج نان کامل را نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای مهار سونامی دیابت و فشار خون دانست که از سال ۹۵ روند صعودی شدیدی داشته است.
شکاف قیمتی؛ بستر فساد یا حمایت از مردم؟
یکی از بزرگترین موانع بر سر راه همگانی شدن نان سالم، اختلاف فاحش قیمت آرد است.
معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار اصفهان نیز در این رابطه به ایرنا گفت: قیمت یک کیسه آرد دولتی حدود ۵۰۰ هزار ریال و قیمت همان کیسه در بازار آزاد حدود ۲۰ میلیون ریال (۴۰ برابر) است. این شکاف عمیق، نظارت پلیسی را بیاثر و بستر رانت را فراهم کرده است.
کوروش خسروی افزود: در حالی که دولت سالانه بالغ بر ۲ هزار و ۴۰۰ میلیارد ریال یارانه نان پرداخت میکند، اما خروجی آن نان سفیدی است که خود منشأ بیماری است.
بنبست نانواییهای آزادپز در اصفهان
در حال حاضر از پنج هزار نانوایی فعال در استان اصفهان، تنها حدود ۱۴۰ واحد نان کامل پخت میکنند که همگی «آزادپز» هستند.
عضو کمیته استاندارد نان اصفهان، معتقد است: اگر نان کامل با آرد یارانهای و قیمتی حدود ۴۰ درصد بیشتر از نان سفید عرضه شود، هم برای قشر کمدرآمد قابل خرید است و هم برای نانوا انگیزه پخت ایجاد میکند.
محمد رضا خواجه به ایرنا گفت: اصفهان در دهه ۸۰ پیشرو در نان کامل بود، اما امروز حتی یک کیسه آرد کامل دولتی در استان توزیع نمیشود.
سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نیز با اشاره به مصرف سالانه ۱۱۷ کیلوگرم نان توسط هر ایرانی، هشدار داد: حذف سبوس و جوانه یعنی حذف فیبر و ریزمغذیها و این موضوع مستقیماً باعث تجمع مواد مضر در روده و افزایش سرطانهای دستگاه گوارش میشود.
به گفته پژمان عقدک، نان کامل میتواند خطر بیماریهای قلبی را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
تجربه جهانی و چشمانداز آینده
حمید گلهداری، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، در این پیوند با اشاره به مطالعهای در استرالیا که نشان میدهد مصرف روزانه تنها ۴۸ گرم غلات کامل توسط پنج درصد جمعیت، سالانه ۹۴ میلیون دلار در هزینههای درمانی صرفهجویی میکند گفت: طبق برنامهریزیها، تا پایان برنامه هفتم باید ۲۰ درصد نانواییهای استان به پخت نان کامل روی بیاورند.
چالشهای پیشرو از فرهنگسازی تا تأمین آرد
تولید نان کامل تنها به مهارت نانوا بستگی ندارد و مشکلات زنجیره تولید همچون کمبود تقاضا نیز مطرح است؛ تنها ۲ یا سه کارخانه از ۲۰ کارخانه آرد اصفهان به دلیل تقاضای پایین، آرد کامل تولید میکنند و هزینه فرآوری پخت نان کامل به دلیل نیاز به مخمر بیشتر و نیروی کار ماهرتر، گرانتر تمام میشود.
از سوی دیگر تغییر باید تدریجی باشد و از این رو به نظر میرسد واقعی سازی قیمتها همگام با افزایش قدرت خرید مردم، تنها راه حذف رانت و بهبود کیفیت نان است و تا زمانی که نان کامل به عنوان یک کالای یارانهای در دسترس دهکهای پایین قرار نگیرد، سلامت جامعه در گروی کیفیت نان باقی خواهد ماند.
